Feesten
en Gedenkdagen Driekoningen
Door het jaar heen staan
er
bijzondere dagen op onze kalender. sinds jaar en dag gaat dat zo. daar
ook zo onze aandacht aan besteden. Om je enig houvast te geven op deze
site een overzicht van de christelijke feesten. Niet dat ze allemaal
even indringend worden gevierd, maar meer dan de moeite waard om er
niet alleen mee op de hoogte te zijn maar je ook eens nader in te
verdiepen. Hieronder én hiernaast een schat aan informatie.
Veel genoegen ermee.
De kerk: Driekoningen
We
houden een behoorlijk aantal christelijke feestdagen. Maar wat houden
die
dagen eigenlijk in, behalve dat het vrije dagen zijn? Alleen maar
recreëren of...?
Op 6 januari vieren Christenen Driekoningen. Volgens de Bijbel kwamen
de drie wijzen (later koningen) pas op 6 januari met hun geschenken aan
bij de stal in Bethlehem. Balthazar gaf Jezus mirre, een parfum waarmee
doden werden ingewreven, om aan te geven dat Jezus zou lijden en
sterven. Van Melchior kreeg Hij goud, ten teken dat Hij de Koning der
Koningen zou zijn. Kaspar bracht wierook mee, ten teken dat Jezus zou
worden geëerd.
Het Bijbelverhaal: Mattheus 2: 1 - 12
Toen Jezus te Bethlehem geboren was
heerste koning Herodus in Jeruzalem.
Er kwamen wijze mannen uit het oosten
die vroegen:
"Waar is de pasgeboren koning van de Joden?
Wij hebben zijn ster gezien en
willen hem hulde brengen."
Herodus betrouwde dit niet en liet zich
door de schriftgeleerden uitleggen
waar de Christus moest geboren worden.
Zij vertelden hem: "Te Bethlehem,
want er staat in de boeken geschreven
dat daar een leidsman,
een herder voor het volk Israël zal geboren worden."
Herodus vroeg de wijze mannen
om terug te komen als zij het kind gevonden hadden.
De ster ging voorop en bleef staan
boven het huis waar zij het kind vonden
met zijn moeder Maria.
Zij haalden koningsgeschenken boven:
goud, wierook en mirre.
Maar de wijzen gingen niet terug naar Herodus,
want zij vetrouwden hem niet.
In de katholieke liturgie
in België en Nederland wordt het hoogfeest van de Openbaring van
de Heer op de eerste zondag na 1 januari gevierd indien 6 januari op
een werkdag valt : 8 januari in 2006, 7 januari in 2007, 6 januari in
2008. De Openbaring van de Heer is het eerste van drie feesten, samen
met de Doop van de Heer en de Opdracht van de Heer in de tempel (2
februari), die thuishoren in de Kerstkring, de tijd van Jezus'
kindsheid en jonge jaren.
Oorsprong
Het feest ontstond in de
vierde eeuw in het Oosters christendom en was oorspronkelijk bedoeld om
de verschijning van de vleesgeworden God op aarde te vieren
(επιφάνεια is Grieks voor
'verschijning'). Daarbij werden de tekenen van Jezus' goddelijkheid
herdacht: de geboorte uit de Maagd Maria, het bezoek en de aanbidding
van de Wijzen uit het Oosten, gebeurtenissen uit Jezus' jeugd en de
doop door Johannes de Doper.
De Kerk van de Latijnse ritus vierde de geboorte van Jezus echter
steeds op 25 december. Met de overname van het feest van de epifanie op
6 januari door de Latijnse Kerk werd daarom alleen de aanbidding der
wijzen herdacht, waarmee de bekendmaking van Christus aan de wereld
wordt gevierd.
Van Wijzen tot drie koningen
Nergens vermeldt de evangelist Matteüs in zijn geboorteverhaal dat
er precies drie Wijzen of Magiërs zijn; Matteüs 2:1-18
vermeldt wel het verhaal van de Wijzen
('μαγοι') die het Kerstkind kwamen
bezoeken. In de latere kerstverhalen (reeds bij Origenes in de 3e eeuw)
zijn er drie van gemaakt, wellicht omdat de Wijzen drie geschenken
aanbieden: goud, wierook en mirre (zie ook Goud, wierook en
mirre). De Wijzen zijn in de volksverhalen en bij Tertullianus koningen
geworden omdat de tekst van Matteüs laat denken aan Jesaja 60,3.6:
"Volkeren komen naar uw licht, koningen naar de glans van uw
dageraad. ..... Een vloed van kamelen zal u overdekken,
dromedarissen van Midjan en Efa; alle bewoners komen uit Seba, met goud
en wierook beladen."
Onder invloed van deze
tekst (en van psalm 72,10) zijn de Wijzen koningen geworden, die
reisden per kameel. Sedert de 8e eeuw vindt men hun namen als Caspar,
Melchior en Balthasar. Zie verder Wijzen uit het oosten, en Nu zijt
wellekome, in welk lied de Koningen in de protestante versie weer
Wijzen geworden zijn.
Gebruiken
Driekoningen wordt zowel door protestanten als katholieken gevierd.
Willem Barentsz vierde het tijdens de overwintering op Nova Zembla.
Kinderen lopen de avond voor Driekoningen verkleed met een kroon langs
de deuren, één van hen heeft een zwartgemaakt gezicht. Ze
dragen daarbij lampionnen en zingen de volgende woorden:
Drie kooooningen, drie kooooningen,
geef mij nen nieuwen (h)oed.
Mijnen ouwen is verslee-eeten,
mijn moeder mag 't nie wee-eeten.
Mijn vader heeft het geld,
op de roo-ooster geteld.
Als beloning voor het zingen krijgen ze eten, snoep en geld. De
lampionnen zijn een overblijfsel van een oude heidense gewoonte, waarin
men fakkels droeg om boze geesten te verjagen. Het snoepgoed dat werd
uitgedeeld stamt van heidense offermalen. De boon in de koek en het
kaarsjespringen zijn ook afgeleid van heidense gebruiken. De Germanen
mochten in de twaalf nachten van de nieuwjaarsfeesten geen peulvruchten
(hun hoofdvoedsel) eten en de 'heilige boon' betekende het einde van
die vasten.
In huis werd Driekoningen met eten, drank en gezang gevierd, Jan Steen
heeft dit geschilderd. Bekend is het Koningsbrood of koningentaart die
men bakt: er wordt een boon of muntstuk in verstopt en degene die het
vindt is die dag "koning(in)". (Dit wordt beschreven in het
autobiografische kinderboek 'Blijf lachen Irmgard' van Irmgard Smits).
Degene die 'de koning 'is, is die dag de baas in huis!
Ook kende men de koningsbrief: zowel in huiselijke kring of op een
groot officieel feest. Men kon in een ton papiertjes grabbelen en
degene die de koningsbrief trok werd door iedereen getrakteerd en was
de baas. Tevens werden er brieven getrokken voor de functie van
raadsheer, rentmeester, secretaris, zanger, speelman, kok, portier,
schenker en zot en zottin. Volgens een legende hoorde koning Frans I
van Frankrijk in 1521 voor het eerst over zo'n koningsbrief, hij
verklaarde de 'koning' de oorlog en ging erheen, maar werd ontvangen
met sneeuwballen, appels en eieren. Een dronken man gooide zelfs met
een stuk brandend hout, maar koning Frans zag in hoe hij zich voor gek
had gezet en weigerde de man te vervolgen.
Bij kerken of in het kerkportaal werd rond Driekoningen een toneelstuk
opgevoerd met Maria, Jozef, het kindje Jezus, de ezel, de os, Herodes
en de Drie Wijzen. In protestantse gebieden gebeurde dit ook binnenin
de kerk.
In het Oud-Hoogduits heet Driekoningen 'Perthennacht', naar een
mythologisch Germaans wezen, vooral in verband gebracht met licht (rond
6 januari beginnen de dagen te lengen).
In Sint-Niklaas is een Driekoningenstraat; elk jaar was er dan een
grote Driekoningenstoet, waarin de Drie Koningen zelf als reus in
meeliepen; vandaag bestaat deze folkloristische stoet niet meer en zijn
deze reuzen stadseigendom.
Driekoningen is bij veel gezinnen het moment om de kerstboom buiten de deur te zetten.
naar top van deze pagina 
