holyhome
bijbelstudie 618
Over CATECHESE gesproken
Een
belangrijke vraag die ons bezig kan houden is: hoe je het best
catechisatieonderricht kan geven. We moeten daarbij niet denken aan het
kerkelijk onderwijs aan de jeugd der gemeente, maar het is een soort
voorbereidende belijdeniscatechisatie voor een niet-gelovige die wil
overkomen naar de Christelijke kerk.
Catechese = Catechisatie
Catechisatie is geloofsonderwijs dat gegeven wordt aan de jongeren,
meestal vanaf 12 jaar in de gemeente. Tijdens de catechisatie-uren
krijgen de jongeren onderwijs over de bijbel, de geloofsbelijdenis en
de catechismus. De vorming van de jongeren en hun positie als kinderen
van God hier midden in de wereld zijn hierbij een belangrijk
gespreksonderwerp. Het gaat niet om kennis op zich, maar om het leven
als kind van God, om uiteindelijk te komen tot een publieke keuze voor
God, de openbare geloofsbelijdenis.
Onderwijs in de Bijbel
Onderwijs was in Israël niet het privilege van een bepaalde kaste
of stand; wel waren er natuurlijk meer en minder ontwikkelden. Maar
omdat de bron van het volksleven, de godsdienst, een zaak van allen
was, was er in Israël geen diepe kloof tussen geletterden
(priesters) en gewone mensen. Ook was elk Israëliet in de
gelegenheid om hogerop te komen: de herder Amos bijv. staat in dat
opzicht niet achter bij profeten uit hogere, meer ontwikkelde kringen.
Scholen had Israël niet. De profeten-verenigingen waren geen
scholen maar wel middelpunten, van waaruit het godsdienstig leven een
krachtige stoot ontving. De opvoeding was voor zover wij weten helemaal
een zaak van de ouders (vgl. het artikel Kinderen). De priesters en de
in het land verstrooide Levieten onderwezen de wet (Lev. 10:11; 2 Kron.
17:7vv); Hag. 2:12vv). De jaarlijkse feesten en de openbare voorlezing
van de wet op het Loofhuttenfeest van elk zevende jaar sedert Josia
werkten krachtig mee aan de vorming van het volk.
Bij samenkomsten aan de poorten spraken leraren van de wijsheid met
elkaar. Ouderen deelden elkaar hun levenswijsheid mee en bespraken
onderling de belangrijkste levensvragen, terwijl de jongeren
luisterden. Soms gebeurde het dat een leraar een kring van leergierigen
om zich heen verzamelde en zijn onderwijs en vermaningen richtte tot
hen.
Natuurlijk kon niet elke Israëliet lezen en schrijven (Jes. 29:11
v). Velen konden alleen groot en duidelijk schrift lezen (Jes. 8:1).
Toch moet de lees- en schrijfkunst reeds vroeg tamelijk algemeen zijn
geweest, want zegelringen kwamen veel voor (Gen. 38:18); (Ex.
28:11,21,36); Een willekeurige jongen kon de 77 namen van de vorsten en
oudsten van zijn stad opschrijven (Richt. 8:14). Kunnen schrijven was
bij jongens normaal (Jes. 10:19).
Het voornaamste kanaal van kennis en beschaving was, ook toen er al
literatuur bestond, de mondelinge overlevering. Het probleem met boeken
was dus niet zozeer het (niet) kunnen lezen, maar het gebrek aan boeken
in een periode waarin ze nog niet gedrukt konden worden. Bij de
profeten vinden wij vanaf de tijd van Jeremia bewijzen van een grotere
belezenheid.
De ontwikkeling nam een nieuwe vlucht na de ballingschap. Ezra baseerde
het godsdienstig leven op de geschreven wet en er ontstond een stand
van schriftgeleerden (zie artikel). Maar omdat de studie van de wet
meer en meer het werk van de stand der geleerden werd, ontstond er een
scherpere tegenstelling tussen de geestelijke aristocratie van de
schriftgeleerden en het volk (Sir. 38:25-39:15) die met de tijd sterker
werd (Joh. 7:49); (Hand. 4:13).
Schriftgeleerden gaven hun onderwijs gratis. Maar ten tijde van Herodes
de Grote werd in de school te Jeruzalem door een portier een entreegeld
van de toehoorders geheven. Leergierige Joodse jongens hadden echter
veel gelegenheid om zich de ontwikkeling van hun leermeesters eigen te
maken. Dit onderwijs voorzag in het gebrek aan echte scholen. Nog
altijd was de vorming van de jeugd de bijzondere taak van de ouders (2
Tim. 1:5; 3:15) of, als er geld was, van slaven (Gal. 4:2) of andere
leraren..
Jongens bleven onder dit toezicht totdat zij rijp waren voor het
onderwijs van een schriftgeleerde. Hogere ontwikkeling kreeg men alleen
door deze schriftgeleerden, zodat de hele cultuur een religieus
karakter hield. Wel was de inhoud van de studie sedert de Griekse
overheersing ruimer geworden. In de hogere standen hoorde een zekere
mate van Griekse beschaving erbij, maar bij de Palestijnse Joden bleef
toch kennis van de wet de hoofdzaak. De kennis van vreemde talen en van
de Griekse literatuur konden ook slaven bezitten; maar deze kennis werd
in vergelijking met kennis van de wet weinig gewaardeerd.
Volgens de Talmoed wilde de hogepriester Jozua, een zoon van Gamla (bij
Josefus: Jezus, zoon van Gamaliël of Gamala, in alle steden van
Palestina jongensscholen oprichten. Door de korte duur van
Jozua’s hogepriesterschap bleef deze poging zonder resultaat.
Over de synagogen
Een stukje geschiedenis
Het was altijd de vaste overtuiging dat het van groot belang is dat
jongeren de globale inhoud van de Catechismus uit het hoofd leren. Ik
ben mij ervan bewust dat ik met deze bewering veel jongeren niet mee
heb en dat ik in onze tijd van computers en encyclopedieën het tij
eveneens tegen heb. Niettemin handhaaf ik deze stelling: je moet de
Catechismus kennen en ondertussen natuurlijk ook goed begrijpen.
Daarbij is wezenlijk van belang het gebed dat de Heere je de inhoud van
de woorden doet beleven.
Nodig?
Waarom is het zo belangrijk om de Waarheid van Gods Woord in je hoofd,
je herinnering, te zetten? En dan zo vast erin dat je het je leven lang
niet meer vergeet? Om een drietal redenen:
Als je wilt leven, moet je persóónlijk eten en moet je
dat eten ook persóónlijk verwerken, verteren, in je op
nemen. Dit geldt van de Waarheid van Gods Woord ook. Wil je die
verstaan, dan moet je die in je innerlijk opnemen. Een middel daartoe
is: uit het hoofd leren.
Om allerlei waarheden van Gods Woord paraat te hebben in een tijd -
zoals ook wij heden ten dage beleven - met zoveel dwaalleer moet je die
waarheden hebben overdacht en ook in de Heilige Schrift hebben
nageplozen. Een middel om dit ordelijk te doen is het 'met begrip uit
je hoofd leren' van de Catechismus.
Als God ons bekeert, gebruikt Hij vaak dingen die wij vroeger uit ons hoofd hadden geleerd ...
Cat-ècheoo
Het woord 'catechismus' komt evenals 'catechisatie', 'catecheet' en
'catechese' van het griekse woord cat-ècheoo, wat betekent: van
boven af naar beneden laten klinken. Het werd in het alledaagse grieks
gebruikt om het onderricht in de eerste beginselen van een vak - van
een timmerman, een leerlooier, enz. - aan te duiden. In dit griekse
woord zit de betekenis dat het onderwijs met gezag komt.
Het is dus geen discussie, geen praatgroep, maar lering vàn
iemand die verstand van zaken heeft, áán iemand die graag
wat wil weten van het desbetreffende vak.
Dit geldt voor catechisatielessen eveneens, maar dan vanuit het
gezaghebbende Woord van God (door middel van Zijn knecht). Daarom
gebruikt het Nieuwe Testament cat-ècheoo om aan te duiden het
onderwijs in de godsdienst, de leer der Waarheid.
In I Korinthiërs 14 vers 19 heeft Paulus het over tongentaal. In
die tijd maakte God wel eens gebruik van deze bijzondere gave van de
Geest om iets van een verborgenheid te openbaren. Maar als iemand in de
gemeente in een vreemde tong sprak, konden anderen hem niet verstaan
als er tenminste geen uitlegger bij was. Welnu zegt Paulus: "Ik wil
(liever) in de gemeente vijf woorden spreken met mijn verstand, opdat
ik ook anderen mag onderwijzen, dan tienduizend woorden in een
(vreemde) taal."
Dus catechisatie (onderwijs aan anderen) is veel belangrijker dan een
bijzondere Geestes-gave (voor jezelf). Waarom? Omdat het onderwijs een
belangrijk middel is tot zaligheid en zo dus ook tot Gods eer. Want
Paulus weet dat het geloof komt uit het gehoor en het gehoor door het
Woord Gods (Romeinen 10 vers 17).
Paulus wil beklemtonen dat het gaat over iets zeer bijzonders: het onderwijs in de leer van het Evangelie.
Wanneer Lukas zijn beschrijving van het Evangelie stuurt naar zijn
vriend Theofilus, vertelt hij dat deze man al wel was onderwezen, maar
nog geen zekerheid had. Dit onderwijs benoemt hij met hetzelfde woord
cat-ècheoo.
De Catechismus
Waar komt de Catechismus vandaan zoals wij die hebben? We zeggen het
zelf al, wanneer we er bij zetten: Heidelbergse Catechismus. Onze
Catechismus komt dus uit Heidelberg en hij is niet de enige. Als er
maar één Catechismus was geweest, hadden wij deze nadere
aanduiding er immers niet bij hoeven te plaatsen.
In de tijd van de Kerkhervorming waren mannen als Luther en Calvijn er
diep van doordrongen dat het van levensbelang was om de jeugd der
gemeente te onderwijzen. Om die reden schreven ze lessen over de leer
der Schrift: "Wat de Bijbel zegt over de hoofdpunten, die wij
noodzakelijk moeten weten om zalig te kunnen worden." En deze
onderwijzing (denk aan het griekse woord cat-ècheoo) werd
Catechismus genoemd.
Nu beperkte de Kerkhervorming zich niet tot één land: ze
was over vele landen verspreid en dus werden voor al die landen en
talen zulke onderwijzingen geschreven. Luther schreef een eigen
Catechismus, en wel een grote voor de oudere jeugd + volwassenen en een
kleine voor de (jongere) kinderen. Calvijn schreef er in Genève
ook één. Deze Catechismus van Genève is in onze
Hervormde Kerk nog steeds één van de vier
belijdenisgeschriften, naast de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de
Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels ...
Bedoeling
Elke Catechismus werd geschreven om de Bijbel en de daarin vervatte
leer der zaligheid naar de jeugd toe te brengen; opdat je de Bijbelse
Waarheid zou verstaan en onthouden. Zodat je uiteindelijk in de doolhof
van leringen de juiste weg zou weten en staande kunt blijven in alle
strijd en twijfel.
De bedoeling is dat jullie de Heilige Schrift leren verstaan, waarvan
de apostel Paulus op zijn sterfbed tegen Timotheüs zegt: "Dat gij
van kinds af de heilige Schriften geweten hebt, die u wijs kunnen maken
tot zaligheid, door het geloof dat in Christus Jezus is" (II
Timotheüs 3 vers 15).
De Heidelbergse Catechismus
Waarom hebben wij als Nederlandse Kerk een Catechismus uit Duitsland?
Dat is menselijk-toevallig geschied. God echter heeft de dingen zo
geleid; en dat in Zijn bijzondere goedheid!
Waarom schrijf ik dit zó? Omdat van al die verschillende
Catechismussen uit de dagen van de Kerkhervorming de Heidelbergse
Catechismus één van de beste is. En dat is in de ruim 400
jaar van zijn bestaan ruimschoots bewezen ook.
We hebben dus van de Heere een bijzonder boekje gekregen, dat niet
alleen een leerboek is geweest, maar ook - terecht! - een
belijdenisgeschrift is geworden.
Frederik III de Vrome
Deze Catechismus is op de volgende manier ontstaan: van het kleine
keurvorstendom De Paltz werd de zeer godvrezende Frederik de Vrome
vorst. Hij was bewogen met zijn jonge onderdanen. Hij bestreed de
roomse leer en wilde ook de dwalingen die in de Lutherse Kerk waren
achtergebleven, niet in zijn rijk toelaten.
Hij schrijft in een voorrede op de Catechismus dat hij had bevonden dat
er geen gering gebrek was in het onderwijs van de jeugd, omdat die alom
zowel in de scholen als in de kerken van zijn vorstendom zeer achteloos
en voor een deel in 't geheel niet onderwezen werd in de leer; in ieder
geval niet uit een goede Catechismus. Een ieder deed in het onderwijs
maar wat hem goed dacht. Daaruit vloeide voort dat zijn jonge
onderdanen opgroeiden in grove onrechtzinnigheid, zonder Godsvreze en
kennis van Zijn Woord. Daarom zag hij het als de voornaamste taak in
zijn regering hierin verbeteringen aan te brengen door onjuiste
leringen af te schaffen. Daarom liet hij in het Duits en in het Latijn
een Catechismus opstellen. Daarmee zou niet slechts de jeugd in de
Christelijke leer en in de godzaligheid onderwezen worden, maar ook de
predikers en de schoolmeesters zouden daarmee een goed formulier en een
zuivere maatstaf hebben om de jeugd te onderwijzen.
De Godzalige keurvorst schrijft erbij dat hij wenst dat deze
Catechismus ook van de kansel zal worden ingescherpt in de gemeenten en
dat een ieder dienovereenkomstig zal leven. Letterlijk eindigt hij zijn
voorwoord als volgt: "Met ongetwijfelde hoop en vertrouwen, wanneer de
jeugd van 't begin af in Gods Woord zo met ernst onderwezen en opgevoed
wordt, dan zal de Almachtige ook verbetering des levens, tijdelijke en
eeuwige welvaart verlenen en doen ervaren."
Catechese - Onderwijs in onze tijd
Veel hedendaagse verkondigers vinden het nog niet zo gemakkelijk om dit
catechetisch onderwijs te geven als eerste kennismaking met de Heilige
Schrift. Augustinus schrijft naar aanleiding van deze vraag een boekje
genaamd De catechizandis rudibus, wat betekent: over het catechiseren
van beginnelingen.
Hieronder volgt een bloemlezing uit dit prachtige boekje:
De voornaamste zorg is hoe we kunnen bereiken dat de leermeester zijn
geloofsonderricht met blijdschap geeft. Hoe meer hij daar namelijk in
slaagt, des te aantrekkelijker zal het zijn. Maar dat die opgewektheid
er op het gewenste ogenblik is, wordt geschonken door Gods
barmhartigheid. We moeten beginnen bij de Schepping en dan
in hoofdzaak de hele geschiedenis weergeven en vooral het einddoel in
het oog houden: liefde uit een rein hart, uit een goed geweten en uit
een ongeveinsd geloof. Alles wat vóór de komst van
Christus is geschreven, is alleen maar neergeschreven om onze aandacht
op Zijn komst te vestigen.
En wat is de voornaamste reden geweest van Christus' komst? Gods wens
om onder ons Zijn liefde te tonen.Deze liefde moet je voor ogen stellen
als het einddoel waarop je al je woorden richt. En wat je vertelt, moet
je zó vertellen, dat je leerling al horende gaat geloven, al
gelovende gaat hopen en al hopende gaat liefhebben.
En juist ook op Gods gestrengheid, waardoor de harten van stervelingen
met heilzame vrees geslagen worden, moet de liefde worden opgebouwd.
Het gebeurt namelijk uiterst zelden dat iemand Christen wil worden,
zonder dat hij door de vrees voor God is getroffen. Dan biedt hij voor
onze toespraak een bijzonder welkom uitgangspunt: de grote zorg die God
voor ons heeft.
Ook moet behandeld worden het laatste oordeel, dat goed zal zijn
tegenover de goede mensen, streng tegenover de slechte, rechtvaardig
tegenover allen.
Nadat met afkeer en huivering de straffen van de goddelozen zijn
vermeld, moet met verlangen gewag worden gemaakt van het Koninkrijk der
rechtvaardigen, van de Hemelse Stad en haar vreugde.
De leerling moet gewaarschuwd worden tegen hen die de kerken
lichamelijk vullen, maar die zich tot het kwaad wenden. Hij moet zich
niet door dronkaards, gierigaards, bedriegers, dobbelaars, echtbrekers,
hoerenlopers, toneelliefhebbers, afgodische geneeskundigen,
bezweerders, sterrenwichelaars en voorspellers laten verleiden.
Aan het einde geeft Augustinus een voorbeeld, wat hij zelf zal zeggen,
wanneer een heiden zich bij hem aandient met het verzoek om toegelaten
te worden tot het eerste onderricht. Een paar voorbeelden uit
Augustinus' catechisatieles aan een heiden:
U zoekt de ware rust die aan de Christenen na dit leven wordt beloofd,
daarom zult u ook hier al te midden van de bittere moeilijkheden van
dit leven de zoetheid en de heerlijkheid van die rust proeven, als u de
geboden liefheeft van Hem, Die deze rust heeft beloofd.
U komt u toch niet bij de kerk van God aansluiten om daardoor enig
tijdelijk voordeel te verkrijgen! Er zijn namelijk wel mensen, die
zó Christen willen worden. Zij die zo doen, wanneer zij zich
niet bekeren, zullen op het einde afgescheiden worden. En zij moeten
zich niets voorspiegelen omdat ze met Gods graan op de dorsvloer van de
kerk mogen liggen. Want in de hemelse Korenschuur zullen ze niet bij
dat graan zijn, maar voor het vuur bestemd worden dat ze verdiend
hebben.
De ware Christen echter heeft meer God lief dan dat hij voor de hel
vreest. Ook al zou God tot hem zeggen: 'Leef maar altijd door in
vleselijke genietingen en zondig maar zoveel gij kunt - gij zult niet
sterven en in de hel geworpen worden, maar gij zult ook niet bij Mij
zijn'. Dan zou hij daarvoor toch terugschrikken en helemaal niet
zondigen, niet om niet terecht te komen in de hel, maar om Hem niet te
grieven, Die hij zo liefheeft.
Dit alles overdenkende komt onwillikeurig het verlangen je meer en meer
te verdeiepen in wat we eigenlijk geloven. Deze site biedt daartoe een
mogelijkheid onder handbereik: Neem een beslissing en volg de
catechese-lessen die je aantreft onder de knop
Catechese
|
BIJBELSTUDIES
and make the choice for live
