Feesten en Gedenkdagen
SINT NICOLAAS - 5 december
Door het jaar heen staan
er
bijzondere dagen op onze kalender. sinds jaar en dag gaat dat zo. daar
ook zo onze aandacht aan besteden. Om je enig houvast te geven op deze
site een overzicht van de christelijke feesten. Niet dat ze allemaal
even indringend worden gevierd, maar meer dan de moeite waard om er
niet alleen mee op de hoogte te zijn maar je ook eens nader in te
verdiepen. Hieronder én hiernaast een schat aan informatie.
Veel genoegen ermee.
De kerk: SINT NICOLAAS - 5 december
We
houden een behoorlijk aantal christelijke feestdagen. Maar wat houden
die
dagen eigenlijk in, behalve dat het vrije dagen zijn? Alleen maar
recreëren of...?
In de vierde eeuw na Christus was Sint Nicolaas (in de Nederlandse
volksmond "Sinterklaas"; in het engels "Saint Nicholas" of in het duits
"Sankt Nikolaus" genoemd) de bisschop van Myra, een plaatsje in het
huidige Turkije. Volgens de legende heeft hij zijn dorp gered van de
ondergang door honger. Het verhaal gaat ook dat hij drie overleden
kinderen weer tot leven heeft gewekt, en geschenken en bruidschatten
aan arme meisjes heeft gegeven. Sommige bronnen vermelden dat hij
overleed op 6 december in het jaar 343. In het jaar 1087 werd zijn
stoffelijk overschot naar Bari in Italie verhuisd.
Nicolaas van Myra (6
december 342 of 352), was aan het begin van de vierde eeuw bisschop te
Myra de toenmalige hoofdplaats van Lycië in Klein-Azië en
werd door de traditie heilig verklaard.
Aan de kleine Nicolaas worden al vanaf de geboorte wonderen toegekend.
Zo kon hij al direct na de geboorte rechtop in zijn badje staan, de
handen ten hemel geheven, alsof hij God dankte voor dit mirakel, en wou
hij op de vastendagen, woensdag en vrijdag, niet van zijn moeders borst
drinken. Verder wist hij op vroege leeftijd al de namen van de
hemellichamen uit zijn hoofd.
Gedurende zijn leven zou Nicolaas vele malen de bevolking tegen demonen
hebben beschermd, maar ook na zijn dood zou hij actief zijn gebleven.
Zo zou hij voor voldoende eten hebben gezorgd tijdens hongersnoden en
schepen hebben behoed voor de ondergang. Rond 340 moet hij zijn
gestorven. Hij werd begraven in Myra, waar zijn basiliek nog steeds te
bezichtigen is.
In 1087, werden zijn relieken door Italiaanse kooplieden van Myra naar
Bari overgebracht, zoals die van de evangelist Marcus naar Venetië
waren overgebracht, zogenaamd om ze te beschermen tegen de oprukkende
Islam. De naamdag van de heilige is 6 december.
De viering van
Sint-Nicolaas’ naamdag is waarschijnlijk in het verleden
samengevoegd met de viering van een Germaans feest, en deze figuur is
als Sinterklaas de centrale figuur geworden in het kinderfeest dat op 5
december (”pakjesavond”) en op 6 december (de feitelijke
feestdag) in Nederland en België wordt gevierd.
Het Sinterklaasfeest is een
feest ter ere van de heilige Nicolaas van Myra, traditioneel gevierd op
Sinterklaasavond (5 december, de vooravond van zijn feestdag). Het
feest is in Nederland het populairste feest van het jaar. Het is vooral
in de eerste eeuw na de Reformatie heftig bestreden (zonder veel
succes) door de protestantse kerkelijke overheid, omdat het een
katholiek feest was, en door de wereldlijke overheid, omdat het
aanleiding gaf tot wanordelijkheden. Aanvankelijk (tot in het begin van
de 20ste eeuw) werd het vrijwel alleen in de steden gevierd, daarna is
het van een kinderfeest tot een algemeen gezinsfeest geworden,
gekenmerkt vooral door het geven van geschenken (al of niet vergezeld
van verzen en al of niet verpakt als surprise) en traditionele
lekkernijen (banket, speculaas, taaitaai, pepernoten).
In Vlaanderen heeft
Sinterklaas de Graaf van halfvasten en vaak ook Sint-Maarten als
kindervriend verdrongen; de kinderen krijgen meestal speelgoed en
tijdens de talrijke kinderfeesten in de sinterklaasperiode in scholen,
bedrijven en verenigingen ook snoepgoed.
Het gebruik van het zetten van
de schoen bij de schoorsteen door kinderen was in Utrecht al in de
eerste helft van de 15de eeuw bekend. In een aantal plaatsen in
Nederland, vooral op de Waddeneilanden (Texel, Ameland, Terschelling),
komen Sinterklaasgebruiken voor die weinig meer dan de naam van de
heilige met de gebruikelijke viering gemeen hebben. Het is mogelijk dat
bepaalde gebruiken reminiscenties zijn aan een voorchristelijk
winterfeest; zo zouden de dier en mensfiguren van speculaas resten van
oude offerbroden kunnen zijn.
Nicolaas van Myra, vermaard
volksheilige, over wie betrouwbare historische gegevens ontbreken. Hij
zou in de eerste helft van de 4de eeuw bisschop van Myra in Lycië
(ruïnes ten zuidwesten van Antalya in Zuid-Turkije) zijn geweest
en het Concilie van Nicea hebben bijgewoond. Aan de meer gedetailleerde
gegevens liggen levensbeschrijvingen van heiligen ten grondslag, die
dezelfde naam droegen, vooral van Nicolaas van Pinara in Lycië.
De kern van de legende,
welke van Griekse oorsprong is, wordt gevormd door de verhalen over de
redding van drie onschuldig ter dood veroordeelde schipbreukelingen of
over de drie arme meisjes aan wie Nicolaas in het geheim geld gaf,
zodat zij konden trouwen. Ook zou hij drie kinderen die tijdens een
hongersnood om het leven waren gebracht, weer ten leven hebben gewekt.
Zo werd hij de heilige van de onverhoopte goede gaven.
In Myra en Constantinopel werd
hij vereerd vanaf de 6de eeuw. Vandaar verspreidde zij zich over de
hele Griekse en Russische kerk. Sedert de 9de eeuw werd Nicolaas in
Rome en Italië vereerd en vanaf de 10de eeuw in Duitsland,
Engeland en Frankrijk. Vooral de Hanze verspreidde zijn verering in het
noorden van Europa. In 1087 werd zijn gebeente overgebracht naar Bari
in Zuid-Italië. Nicolaas werd de patroon van scholieren, kinderen,
schippers, gevangenen, bakkers, kooplieden, apothekers, juristen, van
steden (bijv. Amsterdam) en landen (bijv. Rusland). In de legenden die
in de Nederlanden over hem in omloop waren, kwam Spanje in de plaats
van Zuid-Italië; vandaar ook zijn zwarte (Moorse) knecht.
In de beeldende kunst wordt
Nicolaas vaak afgebeeld als bisschop in vol ornaat, met naast zich drie
kinderen in een kuip (symbool van de kinderen die hij gered zou hebben)
of met drie bollen als symbool van de bruidsschat die hij gaf aan drie
meisjes. Soms heeft hij een schip of een anker als attribuut.
Het is niet duidelijk waarom
hij, volgens de Nederlandse traditie, uit Spanje komt. Misschien heeft
het te maken met het feit dat Sint Nicolaas de beschermheer van de
scheepvaarders was. In de 17e eeuw was Holland namelijk bekend om zijn
scheepvaart. Misschien dat door het contact met Spaanse scheepvaarders
deze traditie is begonnen. Dit kan ook het feit verklaren waarom Sint
Nicolaas geholpen wordt door Zwarte Pieten; de Moren overheersten in
Spanje gedurende enkele eeuwen rond die tijd. Een andere, meer
populaire, verklaring dat de Pieten zwart zijn, is het feit dat zij
zich vaak in schoorstenen begeven en dat ze zich daarna niet
schoonmaken.
Zijn legendarische geschenken
en bruidschatten aan arme meisjes heeft geleid tot de traditie van het
geven van kadootjes aan kinderen op de vooravond van zijn sterfdag, dwz
op 5 december, nu zijn feestdag. De helpers van Sint Nicolaas (in
Duitsland en Oostenrijk "Knecht Ruprecht" of "Krampus" genoemd) laten
de overwinning van het kwaad zien. Samen met zijn Pieten brengt Sint
Nicolaas een bezoek aan de kinderen; de stoute kinderen worden
gestraft, terwijl de lieve kinderen worden beloond. Het ergste wat je
kunt overkomen is meegenomen worden in de zak van Zwarte Piet; dezelfde
zak waaruit de lieve kinderen snoepjes (o.a. pepernoten, taai-taai en
schuimpjes) en kadootjes krijgen. Een minder grote straf (maar
niettemin vervelend) is een pak slaag krijgen met de roede.
Tegenwoordig zijn er nog maar weinig stoute kinderen...
Een paar weken voor zijn
feestdag komt Sint Nicolaas naar Nederland (en Belgie) vanuit Spanje op
zijn stoomschip met al zijn Pieten en al zijn kadootjes waar hij
gedurende het hele jaar voor heeft gezorgd. Deze intocht wordt altijd
uitgezonden op de televisie. Vanaf zijn aankomst tot aan zijn feestdag
kunnen kinderen hun schoen zetten voor de open haard of bij de kachel.
Gedurende de nacht brengt Sint Nicolaas een bezoek aan alle huizen; hij
begeeft zich over de daken op zijn witte/grijze paard ("schimmel"
genoemd). De zwarte pieten klimmen door de schoorsteen en doen kleine
kadootjes in de schoenen van de kinderen. Soms zetten de kinderen ook
wat stro, wortels en/of water klaar voor het paard.
Op de vooravond van 6 december
("Sinterklaasavond") brengt Sint Nicolaas een bezoek aan alle kinderen.
Nadat er op de deur is geklopt laat hij, indien er lieve kinderen zijn,
een zak vol kadootjes achter. De volgende dag, 6 december 's morgens
vroeg, heeft hij iedereen vereerd met een bezoek, en gaat hij weer
stilletjes terug naar Spanje.
Naschrift:
Er zijn mensen met bezwaren tegen het feit dat kinderen in sinterklaas
geloven. Zelf heb ik dat bezwaar niet, daar kinderen,
éénmaal groot geworden, vanzelf gaan inzien dat het in de
huidge vorm een folkloristische aangelegenheid is geworden.
Het Friese plaatsje Grouw is de enige plaats in Nederland waar geen Sinterklaasfeest wordt gevierd
Hier viert men op 21
februari Sint Pieter. Net als Sinterklaas komt deze heilige met de boot
aan en wordt hij geholpen door een zwarte knecht (Hansje Pik). Hij
rijdt echter op een zwart paard en draagt een witte mantel. In 1908
bedacht mejuffrouw De Roos een verhaal om een einde te maken aan de
woeste viering van het Sint Pietersfeest tot dan toe. Sint Pieter zou
in eerste instantie de hulp van Sint Nicolaas geweest zijn. Zij kregen
echter ruzie toen Sinterklaas direct door naar Leeuwarden wilde,
terwijl Sint Pieter eerst de plaats waar zijn kerk stond (Grouw) wilde
bezoeken. Sinterklaas nam de cadeaus mee en Sint Pieter moest terug om
cadeaus voor de inwoners van Grouw te halen.
naar top van deze pagina 
