De Tien geboden of Tien woorden is een verzamelnaam voor een set leefregels die volgens drie grote religieuze stromingen (jodendom, christendom, door God aan de mensen opgelegd is. Ten bewijze hiervan worden de teksten uit hun heilige boeken (Bijbel, Thora gebruikt. Deze leefregels hebben een zeer sterke impact gehad op de samenleving. Dit kan worden afgeleid uit het feit dat veel van de hedendaagse wetgeving nog steeds wortels heeft die teruggaan tot in deze tien geboden. Oudere variaties van zulk een lijst van geboden en verboden waren onder meer reeds bekend in het Oude Egypte. In de godsdienst Islam komen deze 10 geboden niet voor.

Volgens het boek Exodus, ontving Mozes op de top van de berg Horeb in de woestijn Sinaï van de HE(E)RE ofwel JHWH op twee stenen tafelen de 120 Hebreeuwse woorden die de Tien Geboden vormen. Een andere benaming is de decalogus of decaloog. Na voorlezing aan het verzamelde volk werden de stenen tabletten in de Ark van het verbond bewaard. In hoofdstuk 34 van Exodus staat dat God Mozes opdroeg een tweede versie van deze stenen tafelen te maken, omdat hij de eerste had stuk gegooid, toen hij terugkwam van de berg en zag dat het volk een gouden kalf had gemaakt en aanbad.

In de Bijbel zelf zijn er 5 vindplaatsen van de 10 geboden. In het oude testament zijn er de drie versies in Exodus 20:2-17 en in Deuteronomium 5:6-21. Hoewel deze twee versies hier en daar van elkaar verschillen, zijn ze globaal genomen hetzelfde. In hoofdstuk 34 van Exodus (vers 11-26) is een derde lijst van geboden en verboden te vinden die verschilt van de vernoemde gelijkaardige versies, ze is uitgebreider en bevat onder andere het opmerkelijke gebod de altaren van andersgelovigen stuk te staan. Opmerkelijk is ook dat in deze Bijbeltekst sprake is van een tweede versie van de stenen tafelen, omdat Mozes de eerste stenen tafelen had stukgegooid. In het nieuwe testament worden de geboden door Jezus zelf genoemd. In Matteus 22:36-39 vat Hij de tien geboden samen: "Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dat is het grootste en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf. "

Vooraf

Als Mozes na zijn afdaling van de berg Sinaï beneden aankomt, ziet hij het volk Israël dansen rond een gouden kalf, een afgodsbeeld, dat volgens het tweede gebod ten strengste is verboden. (Overigens konden de Israëlieten dat niet weten, want Mozes komt immers net de berg af met de stenen platen waarop ook dit gebod is geschreven, en ze hadden tot dusver alleen donderslagen, bliksemschichten en een schallende ramshoorn gehoord). Mozes wordt des duivels (excusez le mot), en gooit in zijn woede de platen met de tien geboden aan stukken [3]. Vervolgens vindt als straf voor deze afgoderij het nodige bloedvergieten plaats: ca. drieduizend Israëlieten (die niet van het tweede gebod konden weten, omdat Mozes ze nog bij zich had) vinden de dood [4]. Hierbij is het opvallend dat Aäron, die eigenhandig het kalf heeft gegoten [5], en dus actief medeplichtig is, er zonder een schrammetje vanaf komt. De welbespraakte [6], en door Jahweh als waardig en verantwoordelijk hoogwaardigheidsbekleder ingeschatte [7] Aäron zou "op de winkel" passen [8], en is dus verantwoordelijk, zou je zeggen. Deze Aäron (die volgens Exodus 28:41-43 door Jahweh al gedood zou worden als ie geen ondergoed onder zijn kledij zou dragen in de tempel), maakt een afgodsbeeld en komt er zonder kleerscheuren vanaf, terwijl drieduizend volksgenoten de doodstraf krijgen voor het maken van het kalf [9].

Na dit bloedbad vertelt Jahweh Mozes dat hij opnieuw twee stenen platen uit moet hakken, en daarmee opnieuw de berg moet opgaan. Dan zal Jahweh op die platen de tien geboden schrijven die ook op de eerste stonden, die Mozes stukgegooid had [10]. In Exodus 34:14-26 worden deze nieuwe geboden beschreven, maar deze definitieve versie van de tien geboden blijkt heel anders te zijn dan de vernietigde versie van Exodus 20:1-17, in tegenstelling tot wat Jahweh Mozes verzekerde in Exodus 34:1: "Dan zal ik op die platen de geboden schrijven die ook op de eerste stonden, die jij stukgegooid hebt". (Hier is dus feitelijk sprake van een contradictie.) De nieuwe versie (die volgens Exodus 34:1 de vervanging van de versie uit 20:1-17 is) luidt namelijk als volgt:

[...] jullie mogen niet voor een andere god neerknielen. De HEER, de Afgunstige, duldt immers geen andere goden naast zich [11].

Maak geen godenbeelden [12].

Vier steeds het feest van het Ongedesemde brood [...] [13].
Alles wat als eerste de moederschoot verlaat behoort Jahweh toe: ieder eerstgeboren mannelijk dier van je kudde, zowel

van je runderen als van je schapen en geiten, elk eerstgeboren veulen van een ezel, en ook alle oudste zonen [14].

Zes dagen lang mag je werken, maar op de zevende dag moet je rust houden, ook in de ploegtijd en in de oogsttijd [15].

Vier het Wekenfeest wanneer je de eerste opbrengst van de tarweoogst binnenhaalt, en het Inzamelingsfeest wanneer het jaar ten einde loopt. Driemaal per jaar moeten alle mannen voor de Machtige, de HEER, de God van Israël, verschijnen [16].

Als je een offerdier voor mij slacht, mag het bloed van het dier alleen vloeien wanneer er niets aanwezig is dat zuurdesem bevat [...] [17].

[...] van het offerdier voor het pesachfeest mag niets tot de volgende morgen bewaard worden [17].

De allereerste opbrengst van je akker moet je naar het heiligdom van de HEER, je God, brengen [18].

Een geitenbokje mag je niet koken in de melk van zijn moeder [18].